Docenten
Researchjournalistiek - Ides Debruyne
Wat is researchjournalistiek? Hoe krijg je een onderzoek gefinancierd? Wat kost een onderzoeksjournalistiek project? Deze inleidende cursus geeft je hierop antwoord. Andere thema’s: historiek van researchjournalistiek, organisaties van researchjournalisten en internationale netwerken van journalisten, het medialandschap, bibliografie van de researchjournalistiek,…
Ides Debruyne
Wie is Ides Debruyne? Lees >>
Aanbevolen literatuur:
http://www.fondspascaldecroos.org/dossiers_1176391329/bibliografie
BAKKER Piet, SCHREUDERS Gijs, STEGEREN Theo van (red.), Onthullingsjournalistiek. Een leidraad voor de speurende verslaggever. Wolters-Noordhoff, Groningen, 1991, ISBN 90-01-79350-9
DASSELAAR Arjan, Handboek Internetresearch, Derde, geheel geactualiseerde druk, Van Duuren Media, 2006, ISBN 90-5940-222-7
http://www.vanduurenmedia.nl/titel.asp?ID=194
DESMET Lieven, ERNST Marc, VERMEER Bram, VONDEREN José van, Onderzoeksjournalistiek in Nederland en Vlaanderen. Een verkenning., VVOJ, Amsterdam - Brussel, 2002, ISBN 90-808046-2-2, (pdf-versie kunt u hier downloaden - 211 KB)
DONKERLO Janneke, ROBLES Michel, SENGERS Luuk, VOS Lisette, Jaarboek Onderzoeksjournalistiek 2003, VVOJ, Amsterdam - Brussel, 2003, ISBN 90-808046-3-0
http://www.vvoj.be/publicaties/jaarboek_2003/
EIJK Dick van (ed.), ANDERSSON Bo G., COHEN Sarah, KROGH Torbjörn von, Investigative Journalism in the US and Sweden, Lessions to the Low Countries., VVOJ, Amsterdam - Brussels, 2003, ISBN 90-8080461-1-4 (pdf-versie kunt u hier downloaden - 422 KB)
HOUSTON Brant, BRUZZESE Len, WEINBERG Steve, The Investigative Reporter's Handbook, A Guide to Documents, Databases and Techniques, Bedford / St. Martin's, Boston - New York, 2002, ISBN 0-312-24823-7
HOUSTON Brant, Computer Assisted Reporting. A Practical Guide., Bedford/St. Martin's, Boston - New York, 2004, ISBN 0-312-41149-9
MEYER, PHILIP, The Vanishin Newspaper, Saving Journalism in the Information Age, University of Missouri Press, Columbia and London, 2004, ISBN 0-8262-1568-8
Aanbevolen URL's:
http://fondspascaldecroos.org
http://www.vvoj.be
http://www.fondsbjp.nl
http://www.denieuwereporter.nl
http///www.ire.org
The Center for Public Integrity
Internatonal Consortium of Investigative Journalists
http://www.recherchieren.org/
http://www.informanten.org
Presentatie
De beroepsjournalist in een internationale context - Pol Deltour
Wat moet een beginnend onderzoeksjournalist weten om met succes van start te gaan? Elementair is natuurlijk enige basiskennis rond het beroepsstatuut van de journalist, de bestaande (ook internationale) persdocumenten en accreditatiemogelijkheden, en de diverse beroepsverenigingen. Maar ook info rond het sociaal statuut, CAO's, freelancen, barema's, tarieven en auteursrechten mag natuurlijk niet ontbreken. En dan mogen we zeker niet de basisregels vergeten rond persvrijheid, bronnengeheim, deontologie en beroepsaansprakelijkheid.
Pol Deltour
Pol Deltour is Nationaal secretaris van de Algemene Vereniging van Beroepsjournalisten (de Vlaamse VVJ en de federale AVBB), na gedurende negen jaar zelf actief geweest te zijn als dagbladjournalist;
Nevenactiviteiten:
- Lesopdrachten aan het VLEKHO, de Erasmushogeschool, het Instituut voor Journalistiek en de Universiteit Gent
- Lid Hoge Raad voor de Justitie
Aanbevolen literatuur:
Titel van beroepsjournalist KB 30-12-1963
Erkenningscommissie KB 16-10-1991
Code van de journalistieke beginselen 1982
Verklaring van de rechten en plichten van de journalist
Persdocumenten 12-04-1965
Persdocumenten
www.freelancejournalist.be
Redactiestatuten in Nederland
Gedragscode voor de journalisten en de Brusselse media
Aanbevolen URL's:
http://www.journalist.be
Nieuwe site VVJ/AVBB
International Federation of Journalists
NVJ
SNJ
http://www.fondspascaldecroos.org/organisaties/
www.freelance-journalist.nl
Lessons from the Hutton Inquiry (BBC)
Bronnengeheim
Raad voor Journalistiek
Over journalistieke beroepsethiek
Persvrijheid
Pers en gerecht
Vlaamse Geschillenraad
Recht van antwoord
Redactietechnieken printmedia - Frank Hellemans
Redactietechnieken printmedia: inhoudelijke en presentatie-strategieën I: geeft een kort overzicht van de manier waarop vandaag in de diverse Vlaamse printmedia een nieuwsartikel, een interview en een (korte) reportage worden opgebouwd. Naast de inhoudelijke facetten wordt er ook ingegaan op de presentatie-aspecten: belang van een goede focus (‘kapstok’), al naargelang de krant/het blad in kwestie, verschillen tussen vroeger en nu, do’s en don’ts.
De studenten wordt gevraagd om voor die eerste les praktijkvoorbeelden mee te brengen van telkens 1 nieuwsbericht, 1 interview en 1 reportage naar keuze. Op het einde van deze eerste sessie krijgen ze een korte schrijfopdracht mee over een onderwerp naar keuze.
Redactietechnieken printmedia: inhoudelijke en presentatie-strategieën II: Groepsbespreking en evaluatie van de geschreven stukken.
Opstellen van checklist van de voornaamste inhoudelijke en presentatie-strategieën voor het schrijven voor printmedia.
Frank Hellemans
Dr. Frank Hellemans (°1957) doceert Geschiedenis van de Communicatie en Redactietechnieken aan de Katholieke Hogeschool Mechelen. Hij is literair medewerker van Knack Magazine sinds 1987 en eveneens medewerker van Ons Erfdeel. Hij publiceerde o.a. volgende boeken: Echte mediaprimeurs. Een communicatiegeschiedenis (Lannoo Campus, 2003) en Mediatisering en Literatuur (Acco, 1996), een handelsversie van zijn doctoraatsproefschrift. Hij was eveneens gastprofessor aan de VAO Cultuur en Communicatie aan de KUBrussel waar hij van 1997 tot 2001 Communicatiegeschiedenis en Film/Literatuur doceerde. Hij is samen met Saskia de Bodt co-auteur van Taverne du Passage. Nederlandse schilders en schrijvers in België (Ons Erfdeel 2006), waarvan hij het literatuurhistorische luik schreef.
Aanbevolen literatuur:
-
Presentatie
- Redactie en presentatietechnieken (word-document)
Aanbevolen URL's:
-
Archiefonderzoek. methoden en wetgeving - Eric Hennekam
Bij ieder journalistiek onderwerp kan de vraag gesteld worden: hoe is het zo gekomen? Enkele programma's zijn zelfs geheel gebaseerd op informatie die in archieven te vinden is. Soms liggen er stukken die zó onthullend zijn, dat een onderwerp opnieuw in de actualiteit komt! Treed binnen in de wereld van het archief.
Wat is een archief? Hoe kun je een archiefstelling vinden: België, Europa de Wereld? Welk stappenplan volg je voor archiefonderzoek? Welke stappen moet je als onderzoeksjournalistiek doorlopen? Eric Hennekam illustreert de theorie aan de hand van voorbeelden uit de journalistieke praktijk. Ook de archiefwetgeving komt aan bod. Veel aandacht zal worden geschonken aan de mogelijkheden van Internet bij Archiefonderzoek.
Cursisten krijgen praktische opdrachten, zoals het toepassen van archiefonderzoek in een film, boek en kranten- of tijdschriftartikel en een bezoek aan een archief in Nederland en/of Vlaanderen.
Eric Hennekam
Eric Hennekam is docent, auteur en onderzoeker Internetresearch met specialisatie zoeken naar archieven en personen.
Archieven.org en oprichter/editor van Het Archiefforum .
Hij werkt voor verschillende academische ziekenhuizen en andere onderzoekscentra als medisch genealoog .
In het verleden heeft hij de Sportarchieven Databank; en de Landelijke Krantenarchief Databank; opgezet.
Hij was docent 'informatie en organisatie' bij de Archiefschool in Amsterdam.
Hij is/was gastdocent Internetresearch bij universiteiten, hogescholen en andere opleidingen in België en Nederland.
Hij is trainer bij de Vereniging van Onderzoeksjournalisten (VVOJ en heeft meegewerkt aan vele tientallen publicaties en handboeken.
In het hele land geeft hij cursussen, CAR-trainingen, workshops en lezingen.
Zijn opdrachtgevers zijn o.a. de radio en televisie, kranten en tijdschriften, archiefinstellingen, musea, bibliotheken, academische ziekenhuizen, onderzoekinstituten, particulieren en bedrijven.
Aanbevolen literatuur:
Patricia Van den Eeckhout @ Guy Vanthemsche, Bronnen voor de studie van het hedendaagse Belgie, 19de en 20ste eeuw, Brussel, 2001
Luuk Sengers (red.), Onderzoeksjournalistiek. Researchproces van idee tot verhaal. Lannoo Campus/Amsterdam University Press, 2009
Toelichting: In dit boek is ook een hoofdstuk archiefonderzoek van Eric Hennekam toegevoegd.
Internetgids voor zoeken naar archieven en personen. Ga naar Archieven.org en daarna optie 4.
Dit artikel http://filesocial.com/hpoivx
VVOJ jaarboeken
Aanbevolen URL’s:
Het Archiefforum http://forum.archieven.org
Archiefzoeker www.archiefzoeker.nl
VVBAD www.vvbad.be
Openbaarheidswetgeving (zwijgplicht, spreekrecht, toegankelijkheid van informatie) - dr. Frankie Schram
Welke juridische hindernissen ontmoet een journalist om toegang te krijgen tot zijn bronnen? Hoe krijgt hij of zij informatie van de overheid zonder gebruik te maken van het informele circuit? Een belangrijke weg om op officiële wijze informatie in handen te krijgen is via de openbaarheidswetgeving. In navolging van Nederland spreekt men wel eens van de WOB. In deze inleiding leer je hoe je moet omspringen met de de Belgische, Vlaamse, Europese openbaarheidswetgeving? Hoe ziet een WOB-verzoek eruit en hoe maak ik dat? Om dit inzichtelijk te maken, wordt de WOB bekeken vanuit de journalist (die informatie wil hebben) en vanuit de overheid (die informatie moet prijsgeven) . Hoe gaat de overheid om met zo´n WOB-verzoek? Wat zijn vaak gehanteerde weigeringsgronden? Hoe formuleer je je aanvraag zodat je kunt vermijden dat een uitzonderingsgrond wordt ingeroepen? Je leert in deze module hoe je praktisch te werk moet gaan en hoe je informatie op het spoor komt.
Dr. Frankie Schram
Frankie Schram behaalde het diploma van licentie in de geschiedenis, doctor in de rechten, baccalaureus in de wijsbegeerte en kandidaat in de muziekwetenschappen aan de Katholieke Universiteit Leuven. Zijn onderzoeksterrein spitst zich toe op de relatie tussen burger en bestuur, mensenrechten, archiefrecht en het integriteitsmanagement.
Frankie Schram is op dit ogenblik gastprofessor aan de Faculteit Politieke en Sociale Wetenschappen van de Universiteit Antwerpen (Onderzoeksgroep Mangement en Bestuur en de Onderzoeksgroep Staats- en Bestuursrecht), gastprofessor aan de Faculteit Sociale Wetenschappen van de K.U.Leuven (Instituut voor de Overheid), medewerker van het Instituut voor Administratief Recht van de K.U.Leuven en secretaris van de Commissie voor de toegang tot bestuursdocumenten.
Aanbevolen literatuur:
Frankie Schram, Overheidscommunicatie in België: juridische en deontologische aspecten anno 2006.
Handboek Openbaarheid van bestuur, Politeia, Brussel, 2006, losbladig.
Frankie Schram, Openbaarheid van bestuur, (Administratieve Rechtsbibliotheek - Beknopt), Brugge, die Keure, 2003, 177 p.
Frankie Schram, Het decreet openbaarheid van bestuur.. Een juridische analyse in historisch perspectief, Brugge, Uitgeverij Vanden Broele, 2006, 390 p.
Dave Gelders en Frankie Schram, "Het juridische en deontologische kader van communicatie over nog niet aanvaard beleid in België", T.B.P. 2006, 195 - 211.
Publicaties
Bibliografie Deel I – Spreekrecht – spreekplicht - Beroepsgeheim en discretieplicht
B. ALLEMEERSCH, “Het toepassingsgebied van art. 458 Strafwetboek. Over het succes van het beroepsgeheim en het geheim van dat succes”, R.W. 2003 – 2004, 1 – 19
F. HUTSEBAUT, “Het ambtsgeheim, beroepsgeheim en de meldingsplicht van personeelsleden in het onderwijs”, T.O.R.B. 1999 – 2000, 49 e.v.
L. HUYBRECHTS, “Het ambtsgeheim van de politieman en het publiek feit”, R.W. 1988 – 1989, 1332 – 1335.
L. HUYBRECHTS, “Beroepsgeheim in de sfeer van de onderneming”, Tijdschrift voor Strafrecht 2004, 86 – 112.
P. LAMBERT, Secret professionel, Brussel, Bruylant, 2005, 369 p.
J. LECLERCQ, “Secret professionnel”, Nouvelles, Droit pénal, IV, 1989, 248 – 306.
D. LYBAERT, “Beroepsgeheim van de hulpverlener in relatie tot de politiediensten”, R.W. 1996 – 1997, 969 e.v.
I. OPDEBEEK, “De deontologie van de ambtenaren. Algemeen juridisch kader”, in S. BOVY, L. HUBERTS, R. JANVIER, I. OPDEBEEK en H. VAN DEN HEUVEL, Deontologie in de publieke sector: een krachtdadig managementinstrument? Naar een positieve invulling van de deontologische code voor lokale ambtenaren, (UAMS 2), Brugge, die Keure, 2002, 21 – 42.
F. ORNELIS, “Open(baar)heid, deontologie en het spreekrecht van de ambtenaar: over verzwegen rechten?”, in Openbaarheid van bestuur, Leuven, Instituut voor Milieurecht, 1996, 63 – 90.
J. VELAERS, De beperkingen van de vrijheid van meningsuiting, II, Antwerpen, Maklu, 1991, nrs. 687 – 746.
J.Y. VINCENT, “L’obligation de réserve des agent publics”, Rev. Adm. 1973, 142 – 10 en 272 – 281.I. VAN DER STRAETE en J. PUT, Beroepsgeheim en hulpverlening, (Welzijnsrecht 2), Brugge, die Keure, 2005, 267 p.
Bibliografie Deel 2 – Openbaarheid van bestuur
F. SCHRAM, Openbaarheid van bestuur, (Administratieve rechtsbibliotheek – beknopt), Brugge, die Keure, 2003, 177 p.
F. SCHRAM, Handboek Openbaarheid van bestuur, Brussel, Uitgeverij Politeia, losbladig.
F. SCHRAM, "Een veelzijdige kijk op adviesorganen en -instanties. De federale Commissie voor de toegang tot bestuursdocumenten als voorbeeld", Bb&b 2004, 16 - 39.
F. SCHRAM (ed.), Openbaarheid van bestuur. Stand van zaken 2004, Leuven, Instituut voor Administratief Recht K.U.Leuven, 2004
F. SCHRAM, "Het reguleren van overheidscommunicatie", in D. CONINCKX (ed.), Overheidscommunicatie in België - Een overzicht, Antwerpen/Apeldoorn, Garant, 2004, 119 - 134.
F. SCHRAM, Een nieuw openbaarheidsdecreet voor Vlaanderen - Een juridische analyse in historisch perspectief, (Collectie Publiek Recht, nr. 2), Brugge, Vanden Broele, 2004, 235 p.
F. SCHRAM, "Toegang tot milieu-informatie na Aarhus in het Vlaams en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest", Milieu- en Energierecht, 2004, 178 – 201 en 288 – 297.F. SCHRAM, "Toegang tot milieu-informatie na Aarhus in het Vlaams en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (2)", Milieu- en Energierecht, 2004, 288 - 297.F. SCHRAM, "Openbaarheid van bestuur", Praktijkgids management lokale besturen, juni 2005, COM Wet 3100, 1 - 48.F. SCHRAM, "Openbaarheid van bestuur in het onderwijs in Vlaanderen", Tijdschrift voor Onderwijsrecht & Onderwijsbeleid, 2004 - 2005,/5, 432 - 462.
Aanbevolen URL's:
http://www.vvoj.be/conferentie_2002/sprekers/bio_schram.html
http://users.online.be/fschram/
http://www3.vlaanderen.be/openbaarheid/
Burger, bestuur en beleid
http://www.antwerpen.be/david/
Presentaties
Projectmanagement voor researchjournalistiek - Luuk Sengers
Vraag een onderzoeksjournalist naar de valkuilen van zijn vak en hij zal waarschijnlijk een verhaal afsteken waaruit je kan opmaken:
- onderzoeksjournalistiek kost veel tijd
- als je niet oppast kom je om in een berg papier
- het is haast onmogelijk om naast een onderzoek ook nog aan andere artikelen of uitzendingen te werken
- je kunt makkelijk verdwalen in de materie, omdat er steeds nieuwe, interessante zijpaden opdoemen
- het is moeilijk in te schatten hoeveel tijd het onderzoek in beslag zal nemen
- de druk om iets te onthullen is bijna ondraaglijk
- en voortdurend sluipt er twijfel binnen over het gevolgde spoor en over de haalbaarheid van het onderzoek
Maar valkuilen zijn er om te vermijden. Het blijkt gelukkig heel goed mogelijk onderzoek te doen binnen een afgebakende tijd met een bijna-garantie voor succes. Daarvoor helpt het om de speurtocht te benaderen als een project dat gemanaged kan worden. Projectmanagement voor journalisten is in de Verenigde Staten bijvoorbeeld een onderdeel van het journalistieke curriculum. Een aantal nuttige technieken wordt er in gecombineerd:
1. Hypotheses maken
Een journalistiek onderzoek begint met een hypothese: een veronderstelling van wat er aan de hand is. De hypothese dient verschillende doelen:
- Met de hypothese druk je uit wat je hóópt te onthullen; de hypothese is de gedroomde uitkomst. De hypothese helpt je te focussen op het eindresultaat, zodat je onderweg niet gaat ‘zwerven’.
- De hypothese zorgt ervoor dat iedereen die bij het onderzoek betrokken is vanaf het prille begin op één lijn zit over de richting en het doel van het onderzoek.
- Een goede hypothese roept automatisch de goede vragen op. Uit die vragen volgen vanzelf de bronnen die nodig zijn voor de beantwoording. En de bronnenlijst geeft een indicatie van de tijd die nodig is om het onderzoek te doen. Kortom: uit een goede hypothese volgt een goede planning.
- De hypothese verandert gaandeweg het onderzoek in een onthulling; de veronderstelling verandert, door de onderbouwing, in een stelling. Bij het schrijven van het uiteindelijke artikel hoef je niet lang na te denken over het belangrijkste nieuws: dat is de stelling.
Uitgangspunt van de hypothese is: nieuws! En nieuws is: wat afwijkt van het normale patroon. Zo’n ‘afwijking’ kan worden gedefinieerd als een ‘conflict’: een botsing tussen theorie (of verwachtingen) en de praktijk. Onderzoeksjournalistiek draait vaak om één van deze twee conflicten:
- de regels deugen niet, of
- de regels worden niet nageleefd
In de cursus leer je bruikbare journalistieke hypotheses formuleren die leiden tot nieuws.
2. Checklisten gebruiken
In andere beroepen waar veel wordt geïnterviewd, maakt men vaak gebruik van checklisten. Waarom zouden journalisten niet hetzelfde doen? Er is immers een lijst ‘basisvragen’ te bedenken waarmee vrijwel elk probleem kan worden blootgelegd en ontrafeld.
Ook in de speurtocht naar bruikbare bronnen is een checklist van (soorten) documenten en menselijke bronnen handig.
3. Reporting for facts en reporting for story
Het resultaat van journalistiek onderzoek is vaak een berg droge feiten of ondoorgrondelijke cijfers. Daarom moeten juist onderzoeksjournalisten heel goed nadenken over elementen die níets met feiten of onthullingen te maken hebben, maar álles met spanning en beeld. Om later niet met lege handen te staan, is het zaak al in de researchfase op zoek te gaan naar personages, plaatsen, voorwerpen en gebeurtenissen die het uiteindelijke verhaal spanning en zeggingskracht verlenen. In de Amerikaanse vakliteratuur wordt onderscheid gemaakt tussen:
- reporting for facts: zoeken naar bewijsmateriaal; feiten voor de onderbouwing van het betoog en
- reporting for story: zoeken naar beeldmateriaal; feiten die het verhaal verlevendigen
4. Focussen op primaire documenten
Get a documents state of mind. Dat wil zeggen: denk eerst in documenten als je met research begint. De aangeprezen researchtechniek voor journalisten is: werk van buiten naar binnen. Begin met gemakkelijk te verkrijgen bronnen, zoals krantenartikelen, studies, boeken, vakbladen, nieuwsbrieven en websites. Deze bronnen worden ook wel ‘secundaire documenten’ genoemd. Secundair, omdat het documenten betreft die al zijn voorbewerkt en gepubliceerd.
De volgende uitdaging is om ‘primaire bronnen’ te vinden. Veel journalisten laten dit achterwegen. Dat is jammer, want er is een schat aan primaire documenten (niet alleen interviews met daders of slachtoffers). Denk aan verslagen van bijeenkomsten, dagboeken, processtukken, inspectierapporten, financiële bescheiden (zoals rekeningafschriften, leveringsbonnen etc.), persoonlijke aktes (geboorteakte, rijbewijs, diploma), eigendomsbescheiden (bijvoorbeeld inschrijving bij de Kamer van koophandel en/of kadaster), archieven en databanken.
Vraag je van elk proces of gebeurtenis af: wat wordt daarvan op papier vastgelegd? Probeer de het papierspoor (papertrail) te reconstrueren. Een goede journalist herken je aan de oorspronkelijkheid van zijn (gepresenteerde) bronnen. Ze zijn uit eerste hand en niet eerder gepubliceerd.
In de cursus leer je snel documenten vinden op internet door een ‘webhunt’. Ook wordt uitgelegd hoe je de betrouwbaarheid van documenten kan toetsen en hoe je een papieren documenten kunt ‘interviewen’ om er alles uit te halen wat er in zit.
5. Digitaal dossier aanleggen
Een journalist verzamelt feiten. Hoe meer feiten hij of zij verzamelt, hoe groter de behoefte aan een geordende structuur (database) waarin alle feiten, citaten en bronnen makkelijk zijn terug te vinden.
Zo’n database is eenvoudig te maken in Excel. In de cursus wordt gewerkt met het ‘digitale dossier’. Met behulp van het digitale dossier leg je eenvoudig alle stappen van je journalistieke speurtocht vast. In de database worden bronnen, documenten en aantekeningen verzameld volgens een vooraf ingevoerde structuur (op basis van de eerder geformuleerde hypothese) die het later eenvoudig maakt om alle feiten en citaten in een tekst te ‘gieten’.
Voordelen:
- Het ‘digitale dossier’ geeft zowel de journalist als zijn leidinggevende inzicht in de status van het onderzoek (welke vragen nog moeten worden beantwoord, welke bronnen nog moeten worden geraadpleegd).
- Het biedt mogelijkheden om met meerdere journalisten aan hetzelfde project te werken of om het project af en toe voor enige tijd te onderbreken voor ander werk.
- Het dossier doet tevens dienst als bronnenapparaat, voor het geval dat er later kritiek komt op het verhaal.
Alle cursisten krijgen een kopie van het ‘digitale dossier’ voor gebruik op hun werkplek.
Kortom: projectmanagement biedt:
- een logisch stappenplan en een realistische planning voor je onderzoek
- een opgeruimd bureau
- een gerust gevoel dat belangrijke bronnen, documenten, vragen en invalshoeken niet over het hoofd worden gezien
Luuk Sengers
Luuk Sengers doceert researchtechnieken aan journalisten op de Katholieke Hogeschool Mechelen en aan het Centrum voor Communicatie en Journalistiek in Utrecht. Hij is bestuurslid van de Vlaams-Nederlandse vereniging van onderzoeksjournalisten (VVOJ) en mede-oprichter van het Investigative Reporters Network Europe (IRENE). Luuk werkte zestien jaar als redacteur bij verschillende dag- en weekbladen en produceert tegenwoordig, als zelfstandig journalist, onderzoeksverhalen voor weekbladen en websites. Met het handboek Onderzoeksjournalistiek licht Luuk Sengers alle fasen voor de onderzoekende journalist door, van idee tot succesvolle story.
http://www.luuksengers.nl
http://www.vvoj.nl
http://www.irene-reporters.org
Aanbevolen literatuur:
Brant Houston, Len Bruzzese en Steve Weinberg, The Investigative Reporters Handbook. A Guide to Documents, Databases and Techniques, vierde druk, 2002
Bill Kovach en Tom Rosenstiel, The Elements of Journalism: What Newspeople Should Know and the Public Should Expect, 2001
Robert S. Boynton, The New New Journalism. Conversations with America’s best nonfiction writers on their craft, 2005.
Philip Meyer, The Vanishing Newspaper. Saving Journalism in the Information Age, 2004
Brant Houston, Computer-Assisted Reporting. A practical Guide, IRE
Daniël Van Nijlen en Bartel Volckaert, Sprekende cijfers. Technieken voor Computer Assisted Reporting, Universitaire Pers Leuven, 2005
Aanbevolen literatuur:
Literatuur 'interviewen':
- MEULENBERG Martin, Van vragen tot verslagen. Handleiding voor interviewers, Coutinho B.V., 1999, ISBN : 9062837905
- LUECHTEFELD Lori, Interviewing the interviewers, IRE (http://www.ire.org/store/books/interviewing.html)
Downloads:
- Tipsheet vragen (Word-document 52KB)
- Tipsheet Storytelling (Word-document 296KB)
- Tipsheet Hypothese (Word-document 60KB))
- Tipsheet Documenten (Word-document 80KB)
- Handleiding digitaal dossier (Word-document 48KB)
- Dossier leeg (Excel-document 388KB)
Praktijkvoorbeelden televisie - Margo Smit
Televisie is het medium van de snelheid en de oppervlakkige berichtgeving. Hoe verhoudt zich dit tot het bedrijven van kritische, diepgravende, onderzoeksjournalistiek? Hoe maak je van een stapel gelekte stukken een pakkend en beeldend verhaal? Hoe vertel je je verhaal als geen van je bronnen met zijn gezicht op de camera wil?
In deze cursus van 6 uur zal de onderzoeksjournalistiek op televisie aan de hand van concrete documentaires worden toegelicht.
Een programma over de toetreding van Oost-Europese landen tot de Europese Unie laat zien hoe de papierwinkel van Europese besluitvorming terug te brengen is tot aansprekende visuele thema’s/quotes. De financieel-economische schandalen bij Ahold moesten door gebrek aan sprekers langs een omweg in beeld gebracht worden. En de complexe wereld van internationale bedrijfsovernames vroeg om een onorthodoxe aanpak middels de Wet Openbaarheid van Bestuur.
Margo Smit
Margo Smit (1960) leerde het journalistieke vak in de Verenigde Staten. In 1989 stapte ze over naar het RTL-4 Nieuws. Voor die commerciële omroep werkte ze tot 1994 onder andere als parlementair verslaggever in Den Haag. Met een tussenstop bij 2 Vandaag en Veronica's Nieuwslijn, kwam ze in 1997 bij het onderzoeksprogramma Reporter van de KRO. Documentaires voor dit programma lopen uiteen van de Lockheed-affaire via valsemunterij tot de business-ethiek van Endemol.
Zij is nu directrice van de VVOJ.
Aanbevolen URL's:
www.vvoj.be
Hoe maak ik een waterdichte onderzoeksreportage? - Marleen Teugels
Op welke manier kan ik kwaliteitscontrole inbouwen zodat de kans op valkuilen minimaal wordt? Een quasi wetenschappelijke methode verkleint de risico’s en verhoogt de kwaliteit van het afgeleverde product. Een doordachte aanpak helpt onderzoeksjournalisten bij het doorgronden van de vernuftige manieren (vaak pr-technieken) waarmee bedrijven en organisaties de pers, de publieke opinie en de overheid pogen te beïnvloeden en/of om de tuin te leiden.
In deze workshop vertrekt freelance journaliste Marleen Teugels (Knack) van twee praktijkvoorbeelden: 'Asbest, de seriemoordenaar' (Knack) waarvoor Teugels samen met haar collega Nico Krols de Dexiaprijs heeft gekregen. De andere case gaat over "De ridderlijke connectie met Deense porno" (Knack).
Marleen Teugels
Marleen Teugels (1959) is lector-onderzoekster en freelance journaliste. Ze doceert het vak onderzoeksjournalistiek aan de Arteveldehogeschool en doet wetenschappelijk onderzoek naar de werkomstandigheden van journalisten. Als journaliste is ze onder andere gespecialiseerd in domeinen die met gezondheid en welzijn te maken hebben.
De artikelenreeks ‘Asbest, de seriemoordenaar’ die ze samen met een collega publiceerde in het weekblad Knack werd in 2007 bekroond met de Dexiaprijs en de VVOJ-prijs. In 2002 publiceerde ze ‘Met stille trom’, een boek over de toxische impact van oorlogvoering, in 2003 in het Frans vertaald onder de titel ‘Armes sales, guerre propre?’. Teugels hanteerde ook als eerste Belgische journalist de wet openbaarheid van bestuur (wob) in een dossier over de financiering van rookpreventiecampagnes door de tabaksindustrie, wat met steun van de Vlaamse Vereniging van Journalisten (VVJ) resulteerde in het eerste wob-proces door journalisten. Samen met collega’s slaagde ze erin om via de wob de begunstigden van de Europese landbouwsubsidies in Vlaanderen en federaal gedeeltelijk boven water te krijgen. De meeste van haar onderzoeksverhalen werden gepubliceerd in Knack.
Aanbevolen literatuur:
Aanbevolen URL's:
CSI Internet - Henk van Ess
Vind verborgen data in websites, documenten en foto's, leer meer over wat je al dan niet ziet op het net en wi de bron is.
Henk van Ess
Internet- en onderzoeksjournalist Henk van Ess is hoofd internet van Wegener Uitgeverij Midden Nederland, docent van Wegener Medialab en oprichter van zoeksite Voelspriet.nl. Van Ess heeft een fascinatie voor internet in het algemeen en zoekmachines in het bijzonder. ,,Internet, mits vakkundig gebruikt, is een prima bron voor een journalist. In de zoekcursussen probeer ik zowel cynisme als mystificatie te voorkomen. Dat doe ik door veel praktische tips te geven.''
Van Ess deed voor het Utrechts Nieuwsblad onder meer onderzoek naar gerommel met bodemonderzoek, de hoge kindersterfte bij het WKZ, de belangenverstrengeling bij het SCG en VMO (Volkert van der G.), illegale foto's, seksueel misbruik in psychiatrische inrichtingen en mishandeling van officieren van justitie. De laatste tijd schrijft hij vooral over internet. Zijn publicaties over Google en AltaVista trokken binnen- en buitenlandse aandacht. Van Ess werkte mee aan Engelstalige artikelen voor About en Search Engine Guide. Voor Sybex schreef hij het inmiddels uitverkochte Handboek PC Communicatie. Daarnaast is hij redacteur van DMOZ (Open Directory) voor de rubriek Nederlandse zoekmachines.
Henk van Ess is bestuurslid van de VVOJ en treedt op als gastdocent aan de universiteiten van Amsterdam, Utrecht, Leiden en Rotterdam.
Aanbevolen literatuur:
Aanbevolen URL's:
De grenzen van de beroepsethiek - Flip Voets
Hoever kan een onderzoeksjournalist gaan? Wat zijn de grenzen van de beroepsethiek? Hoe omgaan met klachten? Hoe gaat de Raad voor de journalistiek tewerk en hoe is dit in de ons omringende landen georganiseerd?
Flip Voets
Flip Voets studeerde in 1974 af in de Rechten aan de Katholieke Universiteit Leuven. Alvorens hij zich tot de journalistiek 'bekeerde' was hij vier jaar lang advocaat bij de balie te Antwerpen.
Van halverwege 1978 tot begin 1992 werkte hij bij de Vlaamse radionieuwsdienst en het magazine Actueel BRT, vooral als justitieverslaggever. Vervolgens was hij tot 1995 producer en eindredacteur van het wekelijkse multiculturele televisiemagazine 'Couleur Locale' bij de BRTN. In de jaren erna werkte Voets achtereenvolgens als eindredacteur voor het wekelijkse reportagemagazine 'N.V. De Wereld' (BRTN) en het wekelijkse consumentenmagazine 'Per Slot van Rekening' (VRT).
Tussen augustus 1998 en december 2000 maakte hij een uitstapje naar de gemeente Antwerpen. Als integratieambtenaar was hij belast met de ontwikkeling van een beleidsplan over het minderhedenbeleid.
In januari 2001 keerde Voets als eindredacteur van De Juristenkrant (een tweewekelijkse krant over justitie, bestemd voor een publiek van juristen) terug naar de vakjournalistiek. Sinds september 2002 is hij Secretaris-generaal en ombudsman van de Raad voor de Journalistiek, de instelling voor zelfregulering van alle media in Vlaanderen.
Aanbevolen literatuur:
BERTRAND, Claude-Jean, La déontologie des médias, Parijs, Presses Universitaires de France, 1999.
BERTRAND, Claude-Jean, L’arsenal de la démocratie. Médias, déontologie et M.A.R.S, Parijs, Economica, 1999.
DE CLERCQ, Karin, Journalistieke zelfregulering. Het belang van deontologische codes en zelfregulering in de journalistieke ethiek, Leuven, Acco, 2002.
DELTOUR, Pol en GALLEZ, Laurence, Pers en gerecht. Vademecum voor journalisten, Brussel, AVBB en Koning Boudewijnstichting, 2004, ook te raadplegen als website www.pers-gerecht.be.
DOOMEN, Jeanne, Opinies over journalistiek gedrag. De uitspraken van de Raad voor de Journalistiek 1960-1987, Arnhem, Gouda Quint, 1987.
EVERS Huub, Media-ethiek. Morele dilemma’s in journalistiek, voorlichting en reclame, Leiden, Martinus Nijhoff, 2002.
ten HOOVE, Sanne, Grenzen in de journalistiek. Uitspraken Raad voor de Journalistiek 1987-2003, Amsterdam, Otto Cramwinckel, 2003.
KOVACH, Bill, en ROSENSTIEL, Tom, The elements of journalism. What newspeople should know and the public should expect, New York, Crown, 2001.
PERMENTIER, Ludo, en VAN DEN EYNDEN, Ludo, Stijlboek, Groot-Bijgaarden, Scoop, 1997.
SHANNON, Richard, A press free and responsible. Self-regulation and the Press Complaints Commission 1991-2001, Londen, John Murray, 2001.
VOORHOOF, Dirk, Handboek mediarecht, Brussel, Larcier, 2003.
Aanbevolen URL's:
www.rvdj.be website van de Vlaamse Raad voor de Journalistiek
www.rvdj.nl website van de Nederlandse Raad voor de Journalistiek
www.presscouncils.org website van het Europese netwerk van persraden
www.fondspascaldecroos.org Je vindt hier de verklaring der rechten en plichten van de journalist (1971), de code van journalistieke beginselen (1982), the code of journalistic principles (1982)
http://www.fondspascaldecroos.org/dossiers_1176391329/tips_voor_journalisten_1176802839 - Tips voor journalisten
Omgaan met statistiek en databanken - Bartel Volckaert & Daniël Van Nijlen
Harnas je tegen de stortvloed aan statistieken van universiteiten, de overheid, belangenorganisaties of het NIS. Hoe prik je door stellig ogende conclusies heen? Hoe weet je dat een bepaald cijfer klopt of niet? Door even niet te schrikken van statistiek. Volckaert loodst je door de cijferbrij. Maak kennis met de basisbeginselen van statistiek en ontdek journalistieke toepassingen.
Via openbare databanken kom je een stuk sneller gegevens van personen, bedrijven of overheden aan de weet. Bronnen die geen enkele Belgische journalist mag missen.
Bartel Volckaert
Bartel Volckaert studeerde psychologie aan de Katholieke Universiteit Leuven, waaraan hij verschillende jaren als wetenschappelijk medewerker verbonden was. Hij werkte ook anderhalf jaar als IT-journalist. Vandaag is hij als stafmedewerker bij de VDAB aan de slag. Hij was mede-oprichter van het internetmagazine Internetjournalistiek.be (2001-2005) en beheert de portaalsite Journalinks.be .
Aanbevolen literatuur:
VAN NIJLEN Daniël & VOLCKAERT Bartel. Sprekende cijfers. Technieken voor Computer Assisted Reporting. Universitaire Pers Leuven, 2005. ISBN 90 5867 491 6 (verschijningsdatum: september 2005)
MEYER Philip. Precision Journalism. A Reporter's Introduction to Social Science Methods. Rowman & Littlefield Publishers Inc., 2002. ISBN 0 7425 1088 3.
Aanbevolen URL's:
www.journalinks.be
www.stats.org
www.nicar.org
aps.vlaanderen.be
statbel.fgov.be
Since when has power been boring? - Brigitte Alfter
Admittedly, covering the EU can appear to be not the sexiest thing in the world. Piles of documents, thousands of bureaucrats, and endless decision procedures. But then: Since when has power been boring? And wouldn’t it, for example, be interesting to know the whereabouts of 48,5 billion € of public money?
During this session we will focus on three themes: How to cover the EU and stay focused, how to find EU-documents and get access to information, and how to network with colleagues all over Europe.
Brigitte Alfter
Brigitte Alfter, born 1966 in Germany, journalist based in Brussels and Copenhagen. Brigitte was the Brussels-correspondent for the Danish daily newspaper Information from 2004-2008, is co-founder of Farmsubsidy.org. Brigitte has covered European affairs and EU-matters for a number of years, she uses freedom of information legislation as a journalistic tool and conducts training on the subject. She is knowledgeable in media and minority issues. She uses freedom of information legislation as a journalistic tool and conducts training on the subject. A board member of the Danish Association for Investigative Journalism since 2002, she is manager of the Danish Scoop project to support investigative journalism in South East Europe and the Ukraine. She has contributed to »Editorial Independence – Putting Principle into Practice«, OSCE/2005.
Aanbevolen literatuur:
Aanbevolen URL's:
http://www.wobbing.eu
http://www.farmsubsidy.org
http://www.dicar.org
http://www.fondsbjp.nl
http://www.information.dk/
http://www.eurolang.net/
Presentatie
Onderzoeksjournalistiek in boekvorm en geheime diensten onder de loep - Kristof Clerix
Op 27 juli 2010 is Abdelkader Belliraj door de rechtbank van Salé veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf. De Marokkaanse justitie achtte bewezen dat Belliraj zes moorden pleegde in België, wapens naar Marokko had gesmokkeld, geld had witgewassen en aan het hoofd stond van een terroristisch netwerk. Met een beurs van het Fonds Pascal Decroos beet MO*journalist Kristof Clerix zich drie maanden vast in het dossier. Conclusie? De zaak-Belliraj is een spiegelpaleis. Slechts één man kent de volledige waarheid.
Begin oktober 2006 verscheen bij uitgeverij Manteau het boek 'Vrij Spel. Buitenlandse geheime diensten in België'. De auteur, Kristof Clerix, dook twee jaar onder in het schimmige, gesloten wereldje van spionage, infiltratie en staatsgeheimen. Hij interviewde meer dan honderdvijftig personen, onder wie medewerkers van binnen- en buitenlandse inlichtingendiensten.
Voor de opleiding Researchjournalistiek doet Clerix uit de doeken hoe hij te werk ging bij beide onderzoeksprojecten en geeft je handige tips.
ONDERZOEKSJOURNALISTIEK IN BOEKVORM: Hoe begin je aan een boek? Hoe vind je een uitgeverij (of beter: hoe vindt de uitgeverij jou)? Een boek schrijven, wat verdient dat? Welke thema's zijn geschikt voor een groot onderzoek? Hoe haal je op basis van open bronnen het onderste uit de kan (archiefonderzoek, parlementaire verslagen, online research, wet op openbaarheid van bestuur)? Wat met undercoverjournalistiek?
GEHEIME DIENSTEN ONDER DE LOEP: Hoe bouw je een netwerk van informanten op? Hoe krijg je mensen aan de praat? Waar ontmoet je spionnen? Wat als het gevaarlijk wordt?
Kristof Clerix
Kristof Clerix (1978) werkt als journalist voor het maandblad MO*. Met een artikel over de activiteiten van buitenlandse geheime diensten in België won hij in 2005 de aanmoedigingsprijs van de Nederlands-Vlaamse Vereniging van Onderzoeksjournalisten.
Aanbevolen literatuur:
- Vrij Spel. Buitenlandse geheime diensten in België, Manteau 2006.
- From Brussels With Love. Buitenlandse inlichtingendiensten in België, MO*, april 2005.
- Buitenlandse Spionnen in het hart van Europa, in: Jaarboek Onderzoeksjournalistiek 2005, VVOJ
Presentatie:
Aanbevolen URL's:
http://www.fondspascaldecroos.org/werkbeurzen/dossiers/2004_348
Journalistiek in het buitenland - Rudi Rotthier
Manieren om in het buitenland aan journalistiek te doen, ttz hoe een correspondent anders functioneert dan een bij een ramp uitgestuurde verslaggever, hoe berichten in het buitenland nog meer gekleurd worden door de gebezigde bronnen dan in het binnenland, hoe je altijd straatinterviews en straffe uitspraken die je daar kunt optekenen moet afwegen aan grotere 'waarheden', zonder dat je een doordruk van vorige artikels begint te produceren, etc.
Casestudies - De VS- en de Koran-route
Rudi Rotthier
Rudi Rotthier is tussen 1980 en 1989 werkzaam bij De Morgen op verschillende redacties (nieuws, politiek, buitenland). Sindsdien maakte hij talloze reportageseries in De Morgen, De Standaard Magazine, De Volkskrant, Wereldwijd, De Wereld Morgen. Meestal gaan de thema's over arbeid, uitbuiting, religie. Hij schreef boeken als 'Kinderen van de krokodil' (1995) over kinderarbeid en slavernij in India en 'Hotel Fabiola' (2001) over Borgerhout ten tijde van de gemeenteraadsverkiezingen.
Naar aanleiding van de gebeurtenissen rond 11 september 2001 reisde Rotthier 13 maanden lang door moslimlanden begonnen als Tunesië, Algerije, Marokko, Nigeria, Midden-Oosten, Turkije, Iran en Afghanistan. Het uitgangspunt van zijn trip: al te veel wordt gedacht in termen van dé islam, of dé moslims, terwijl het uiteindelijk om ruim een miljard mensen gaat, die verschillende talen spreken, verschillende gebruiken hebben, en zelfs verschillende vormen van islam belijden. Dé moslim is bovendien doorgaans in een slecht licht geplaatst, hij is ofwel agressief, ofwel makkelijk manipuleerbaar, en zij is onderdrukt. Rotthier wil 'dé islam' versplinteren in verhalen van gewone mensen, geen terroristen, geen machthebbers, maar mensen die hun lot ondergaan, of die er zich op een bescheiden niveau tegen verzetten.
Op 27 februari 2004 won Rotthier de Bob den Uyl Prijs met 'De koranroute', het verslag van bovenstaande reis.
Aanbevolen literatuur:
Presentatie
Aanbevolen URL's:
Internationaal Humanitair recht - Adrianne Francisca Waldt
Tijdens oorlogen en gewapende conflicten gelden andere regels dan in vredestijd. Deze regels zijn neergeschreven in het internationaal humanitair recht, dat mede door het Rode Kruis ontwikkeld werd. Het internationaal humanitair recht beschermt personen die niet aan de gevechten deelnemen en legt ook grenzen op aan de manier van oorlogvoeren. Het bepaalt wat in extreme omstandigheden aanvaardbaar is en wat niet.
Tijdens gewapende conflicten genieten journalisten niet alleen bijzondere bescherming, maar hebben zij ook een belangrijke taak te vervullen.
Slachtoffers rekenen erop dat zij oorlogsmisdaden en andere schendingen van het internationaal humanitair recht onder de aandacht van het publiek brengen. Daarvoor is in de eerste plaats kennis van dat recht nodig. Internationaal humanitair recht is zeker niet alleen relevant voor journalisten in conflictgebieden. Het biedt ook een uitstekend kader om gewapende conflicten vanuit België te analyseren en te becommentariëren.
Adrianne Francisca Waldt
Stafmedewerker Rode Kruis-Vlaandere
Advocacy Internationale Solidariteit en Humanitair Recht
Aanbevolen literatuur:
Presentatie
Aanbevolen URL's:
Berichtgeving over internationale betrekkingen en crisissen. Werken als buitenlands correspondent - Jan Balliauw
Jan Balliauw werkte de afgelopen 10 jaar als diplomatiek redacteur op de VRT-nieuwsdienst. De NAVO kadert binnen deze opdracht. Een ideaal uitgangspunt om alle aspecten toe te lichten waarmee een buitenlands correspondent geconfronteerd wordt bij zijn internationale berichtgeving.
Jan Balliauw
Jan Balliauw (VRT-televisie – nieuwsdienst) is de afgelopen 10 jaar diplomatiek redacteur. Hij was correspondent in Rusland (1990 tot 1993) volgt sinds lange tijd de binnenlandse politiek van de V.S en de NAVO.
Aanbevolen literatuur:
- Bosnië: To End A War van Richard Holbrooke, Modern Library Paperback Edition, 1999
- Kosovo: Waging Modern War: Bosnia, Kosovo, and the Future of Combat van Wesley Clark, PublicAffairs, a member of the Perseus Books Group, USA, 2001-2002
- 11/9: Against All Enemies: Inside America's War on Terror, Richard Clarke, Free Press, New York, 2004
- 11/9 + Afghanistan: Bush At War van Bob Woodward, Simon & Schuster, 2002, 400 p., ISBN: 0743204735
- Irak: Disarming Iraq van Hans Blix, Hardcover: 304 pages, Publisher: Pantheon; 1st edition (March 9, 2004), ISBN: 0375423028
en Plan Of Attack van Bob Woodward, Hardcover: 480 pages, Publisher: Simon & Schuster (April, 2004), ISBN: 074325547X
Missie Irak (Achter De Schermen Van De Wapeninspecties), Hans Blix, Paperback, Balans, 2004, ISBN : 9050187110
Presentatie
Aanbevolen URL's:
Middenoosten - Oorlogsverslaggeving - Rudi Vranckx
Enkele thema's
1. Midden-Oosten algemeen, met focus op Israël-Palestina. Een aantal topics worden geïllustreerd met videoreportages: knelpunten zoals Jerusalem, de waterproblematiek in het MO, vluchtelingen... met een overzicht van de geraadpleegde bronnen.
2. Oorlog tegen de terreur (in het verlengde van reportagewerk dat zich afspeelt in Brussel, Groot-Brittannië, Spanje, Turkije, Irak en Afghanistan). Dit is hét thema van onze tijd en hangt samen met het Midden-Oosten, moslimfundamentalisme, migrantengemeenschappen, oorlog, mensenrechten...
3. Oorlogsverslaggeving: uiteraard met focus op Irak, maar ook methode en aanpak van dit soort verslaggeving. Gevaren, censuur en manipulatie.
Rudi Vranckx
Rudi Vranckx (°1959) is licentiaat moderne geschiedenis
* medewerker centrum vredesonderzoek KUL (jaren 80)
* 1988 journalist VRT Journaal en Ter Zake vooral Midden-Oosten en conflictgebieden
* medewerker tentoonstelling oorlog, media en propaganda in Flanders Fields museum Ieper
Aanbevolen literatuur:
VRANCKX, Rudi, Van het front geen nieuws. Herinneringen aan de oorlog in het Midden-Oosten (1990-2003), Meulenhoff/Manteau, 2003, 240 blz, ISBN 90 5990 019 7
VRANCKX, Rudi, Een ongelukkige stam. Anderhalve eeuw oorlogsjournalistiek. (pdf, 186 KB) De Standaard der Letteren, 30 januari 2003 (pdf - 144 KB)
TEUGELS Marleen, De tien geboden van de oorlogspropaganda volgens historica Anne Morelli, DS, zaterdag 14 december 2002. (Ook in pdf - 52KB)
MORELLI, Anne, Principes élémentaires de propagande de guerre. Utilisables en cas de guerre froide, chaude ou tiède, Editions Labor, 2001.
HERSH, Seymour, Torture at Abu Ghraib, American soldiers brutalized Iraqis. How far up does the responsibility go? The New Yorker, Issue of 2004-05-10 (pdf)
Geschiedenis van de oorlogsjournalistiek:
SIMPSON, John, News from No Man's Land, Macmillan, London, 472 p.
ADIE, Kate, The Kindness of Strangers. The Autobiography, Headline Book, London, 374 p.
McLAUGHLIN, Greg, The War Correspondent, Pluto Press, London, 232 p.
KNIGHTLY, Phillip, The First Casualty: the War Correspondent as Hero, Propagandist and Myth Maker, Prion Books, London, 2000, 574 p.
FISK, Robert, Pity the Nation, Lebanon at war, Oxford University Press, Oxford, 588 p.
FRIEDMAN, Thomas, From Beirut to Jerusalem, Harper Collins, London, 588 p.
LEWIS, John. E., The Mammoth Book of True War Stories, Robinson, London, 546 p.
Aanbevolen URL's:
Dossier oorlogsjournalistiek
Weblinks Israëlisch-Palestijns conflict
I DOSSIERS
BBC
http://news.bbc.co.uk/1/hi/in_depth/middle_east/
Tijdslijn: http://news.bbc.co.uk/1/shared/
BBC country profile: Israel and palestinian: http://news.bbc.co.uk/
De Standaard
http://www.standaard.be/Archief/Dossiers/
-> het Israëlisch-Palestijns conflict
The Guardian
Dossier over Israël and the MIddle East
http://www.guardian.co.uk/israel/l
The New York Times
http://www.nytimes.com/pages/worldmiddleeast/
CNN
http://www.cnn.com/SPECIALS/2003/mideast/stories/issues.borders/
al-Jazeera
Special reports
http://english.aljazeera.net/
(verschillende dossiers over Israël, Palestina, VN-resoluties, ...)
Al Ahram
Special report INTIFADA
http://weekly.ahram.org.eg/archives/intifada/coverage_.htm
http://weekly.ahram.org.eg/
Over oorlog van 1967
http://weekly.ahram.org.eg/archives/67-97/special.htm
II. ACHTERGROND
The economist
Political structure: http://www.economist.com/
Economic structure: http://www.economist.com/countries/Israel/
Organisatie staat Israël:
http://www.loc.gov/law/guide/israel.html
Israëlische Politieke partijen plus internetlink
http://flagspot.net/flags/il%7D.html
of
http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_political_parties_in_Israel
Palestijnse politieke partijen
http://flagspot.net/flags/ps%7D.html
of
http://www.mideastweb.org/palestianparties.htm
VN-resoluties
http://www.middleeastnews.com/unresolutionslist.html
http://www.guardian.co.uk/israel/Story/0,2763,1068517,00.html
Encyclopedische info
http://en.wikipedia.org/
http://www.palestinefacts.org
http://www.aneki.com
III. OFFICIËLE SITES
Israëlische regering: http://www.mfa.gov.il/mfa/
CIA: http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/is.html
The existing basic laws: summary
http://www.knesset.gov.il/
IV ISRAËLISCHE EN PALESTIJNSE MEDIA
Israël
http://www.haaretz.com/
http://www.jpost.com/
Bezette gebieden
http://english.wafa.ps/
http://www.jmcc.org
Internationale instellingen - John Vandaele
Internationale instellingen beïnvloeden ons leven maar we weten er weinig van. Welke standpunten vertolken onze Belgische vertegernwoordigers daar namens ons? Slagen de mensen die wij verkiezen - de 'reëel bestaande' nationale democratie - er nog in die instellingen te volgen? Hoe is de macht er verdeeld tussen landen ? Welke instellingen hebben macht en welke niet? Het antwoord op die vragen leert ons hoe democratisch de wereld bestuurd wordt, en welke grotendeels onzichtbare regels vorm geven aan de globalisering zoals we die kennen. In vijftien jaar journalistiek en naar aanleiding van mijn boek heb ik die instellingen beter leren kennen, en heb ik geleerd wat woorden in internationale verklaringen wel willen zeggen en wat ze niet willen zeggen, wie je kan vertellen hoe een en ander werkt, of niet werkt, hoe nationale standpunten tot stand komen, hoe open de verschillende instellingen zijn, ...
John Vandaele
John Vandaele (1959) is journalist bij het maandblad MO*. Hij publiceerde jaren voor De Morgen over mondialisering, schrijft nu freelance voor het weekblad Knack, publiceerde boeken over mondialisering en treedt sinds enige tijd op met acteur ‘Vuile’ Mong.
Aanbevolen literatuur:
De stille dood van het neoliberalisme
Het recht van de rijksten
Presentatie:
Aanbevolen URL's:
Vermijd juridische valkuilen - Wim Criel
Het fenomeen kent geen grenzen: zet een kritische journalist onder druk door te dreigen met torenhoge schadeclaims. Hoe ga je daar mee om, en wat doe je ertegen? Krijg advies van bedrijfsjurist Wim Criel ( Roularta Media Group) Zijn devies: Processen moet je niet vermijden door ‘niet’te schrijven, maar eerder door wát je zegt ‘anders’ te verwoorden of het -vaak chirurgisch- te nuanceren. Tegelijk bouw je strategische bakens in die je kans om een proces te overleven, aanmerkelijk vergroten. Criel geeft een praktische handleiding.
In een eerste gedeelte wordt ingegaan op de noodzaak van studie van het grondrecht persvrijheid en zijn verhouding met de andere grondrechten, waaronder het zo actuele recht op privacy. Dit deel is dus wat theoretischer, maar wel specifiek betrokken op de situatie van de journalist. In het tweede deel worden deze principes benaderd vanuit de praktijk. Daarbij wordt zeer gefocust op heel concrete situaties, met tal van voorbeelden, om te komen tot het formuleren van een aantal vuistregels om valkuilen te vermijden.
Ook de nazorg komt aan bod: hoe kan een journalist of de redactie zelfs a posteriori ook nog eens zoveel mogelijk problemen vermijden of, indien dat niet meer mogelijk is, de schade zoveel mogelijk beperken. De hele uiteenzetting loopt onder de titel “De waarheid heeft altijd (minstens) twee kanten”, een boutade om te zeggen dat niemand de volledige waarheid in pacht heeft, en dat veel afhangt van hoe je de zaken bekijkt. Door zich van meet af aan zo goed mogelijk in te leven in de perceptie van zijn sparring partner, kan de journalist veel nodeloos onheil vermijden, waardoor hij uiteindelijk ook veel meer kan zeggen.
De persvrijheid is rechtstreeks evenredig met de geloofwaardigheid van de pers: grote discipline, verbonden met gedegen kennis zijn daarvoor de waarborgen.
De uiteenzetting is bedoeld voor journalisten in het algemeen, en voor onderzoeksjournalisten in het bijzonder.
Rechtsliteratuur over het onderwerp :
MEDIARECHT, referatenbundel, L. Neels editor, Kluwer Rechtwetenschappen, 1983
HOEBEKE Stéphane, MOUFFE Bernard, Le droit de la presse, Academia Bruylant, 2000
PLATEL Marc, Het recht van antwoord in de communcatiemedia, Elsevier-Sequoia, 1971
BREWAEYS Eric, VOETS Flip, VOORHOOF Dirk, Wetboek media & journalistiek, Kluwer, 2007
MEDIALEX, Neels Leo, Voorhoof Dirk, Maertens Hans, Castille Valérie, 2000
BEERENBOOM Alain, Le nouveau droit d'auteur, Larcier, 1995
SCHUIJT Gerard, Vrijheid van nieuwsgaring, Boom Juridische uitgevers, 2006
Biografie
Wim Criel werd geboren in Merelbeke (Oost-Vlaanderen) in 1948 als zesde in een gezin van acht kinderen. Hij doorliep zijn schooljaren aan het Sint-Barbaracollege te Gent. Voor zijn Kandidatuur Rechten toog hij naar Antwerpen, maar keerde naar Gent terug voor zijn Licentiaat Rechten.
Van 1972 tot 1976 was hij advocaat aan de balie te Gent. Sindsdien werkt hij als bedrijfsjurist voor de N.V. Roularta Media Group, uitgever van gratis en verkochte kranten en magazines voor alle sectoren. Roularta is tevens verantwoordelijk uitgever van de bladen Knack, Trends, Le Vif/L'Express, Bizz, Belgian Business & Industrie en tal van andere bladen. Criel behartigt vooral alle takken van het mediarecht, contractenrecht, contentieux, handelspraktijken, merkenrecht, maar geeft ook advies in de brede zin.
In zijn vrije uren houdt Criel zich onder andere bezig met navigatie op zee -in 1983 behaalde hij het staatsbrevet Navigatie (Jachtman) aan de Zeevaartschool te Oostende, en hij is reserveofficier (Fregatkapitein) bij de marine - zang en culinaire geneugten. Hij is vader van drie kinderen: Bruno (1977), Jan (1979) en Frederik (1982).
Onderzoeksjournalistiek - methode - Marleen Teugels
Les 1 : dinsdag 4 oktober - Marleen Teugels
Methode
Groepjes + korte brainstorm + afspraken
Les 2 : dinsdag 25 oktober
Presentatie groepjes en verdediging onderwerp op basis van werkbeurs-aanvraagformulier (doc, 83 KB)
Maatschappelijke relevantie? Motivatie? Haalbaarheid? Kan je bewijzen aanreiken? Bronnen + Kwaliteit hiervan? Werkwijze? Strategie? Financiering? Timing? Is het project verkoopbaar? Maximum 10.000 tekens (spaties inbegrepen).
Les 3 : dinsdag 13 december
Stand van zaken onderzoek + bijsturing
Les 4 : dinsdag 21 februari
Resultaten + problemen + bijsturing
Deadline onderzoek : donderdag 22 maart 22 uur
Inlevering van 1 paper van 1 pagina met resultaten
(schematisch)
Binnensturen naar: marleen.teugels@evonet.be
Cc karel.platteau@fondspascaldecroos.org
Deadline outline met opbouw van artikel : dinsdag 17 april 22 uur
Binnensturen naar marleen.teugels@evonet.be
Cc karel.platteau@fondspascaldecroos.org
Les 5: dinsdag 24 april
Feedback outline
Deadline artikel : dinsdag 15 mei 12 uur
Binnensturen naar: marleen.teugels@evonet.be
karel.platteau@fondspascaldecroos.org
Les 6: donderdag 24 mei
Feedback artikels
Mediacrisis - De kans voor journalisten met lef - Olaf Koens
De crisis in de mediasector is de uitgelezen kans voor iedere jonge journalist met ambitie. Altijd al als correspondent in het buitenland willen werken? De crisis is uw kans. Vergeet het bureau, de bevallige assistente, de perskaarten, de accreditatie en het hoge inkomen. De nieuwe journalist verkoopt zijn werk online, heeft een kantoor waar er een internetverbinding is en schrijft voor iedereen.
Voor het harde nieuws zijn er de persbureau's. Van de terroristische aanslagen tot de Olympische Spelen. Sla de Vlaamse kwaliteitskranten er op na, zeker 60 tot 70 procent van de buitenlandberichtgeving is afkomstig uit de ratelende telex van een persbureau. En met Nick Davies in de hand weten we hoe dat de journalistiek, en in zekere zin zelfs de samenleving als geheel uitholt.
Dat geeft de moderne journalist een vrijbrief tot onorthodoxe werkmethodes. Uw taak is duidelijk: het verhaal achter het verhaal vertellen. Dat mag een hoop kosten. Schuw de commercie niet en brengt het verhaal dat de persbureau's niet zien. Hunter S. Thompson deed het al in de jaren '60. Met een neus voor een goed verhaal de massa-media het nakijken geven. Van Twitter tot Facebook, van onderzoeksjournalistiek tot 'Search Engine Optimalisation' en van Brussel tot Moskou. Voor de journalist 2.0 is de wereld dichterbij dan ooit tevoren.
Olaf Koens
Olaf Koens (Chatillon-sur-Seine, 1985) werkt in Rusland en de voormalige Sovjet-Unie als correspondent voor de GPD. Op freelance-basis, want naast zijn dagbladenwerk schrijft hij voor verschillende Nederlandse, Belgische en Russische publicaties. Van The Moscow Times tot Knack, Vacature en France24. http://olafkoens.nl
Aanbevolen literatuur:
Hunter S. Thompson - The Great Shart Hunt
Nick Davies - Flat Earth News
Monique van Hoogstraten, Eva Jinek (red.) - Het Maakbare Nieuws
New Journalism en de totstandkoming van Arm Wallonië - Pascal Verbeken
Graag vooraf het boek Arm Wallonië lezen! (verkrijbaar in de betere boekhandels en bibliotheken)
In de traditie van Tom Wolfe, een van de grondleggers van het 'New Journalism' - reportagejournalistiek , schreef Pascal Verbeken et boek Arm Wallonië - Een reis door het beloofde land. Tijdens deze lezing zal hij het hebben over de totstandkoming van het boek en het maken van de documentaire. Op dit moment (lente 2009) gebeuren de opnames voor de documentaire driedelige Canvas-reeks. Vervolgens licht New Journalism toe: een vorm van journalistiek die een mengeling is van gebruikelijke journalistieke methoden en de literaire methoden van de Beat Generation-schrijvers. Dan geeft hij leestips van interessante journalistieke boeken. Tot slot een gesprek over journalistiek in Vlaanderen vandaag.
Midden maart 2009 begint Pascal Verbeken een blog waarop ook een sectie FAQ en ander materiaal over ‘Arm Wallonië’ zullen staan. Het boek staat op nogal wat scholen op de leeslijst en ik krijg veel vragen van scholieren en studenten. Midden maart moet hij klaar zijn, wil je me tegen die tijd nog eens mailen dan speel ik het adres door.
Pascal Verbeken vraagt het boek vooraf gelezen te hebben, dat maakt het allemaal veel interessanter. Ter voorbereiding eventueel ook een paar recensies lezen (zie Mediargus), bijv. uit De Morgen, De Standaard etc.
Aantrekkelijke schrijven over economie en bedrijven: 'Always follow the money' - Piet Depuydt
+ Hoe een bedrijf of organisatie doorlichten: de ABC van een balans.
+ Hoe een topfiguur uit het bedrijfsleven doorlichten: wegwijs in het labyrint van bronnen en netwerken.
+ De beurs: het mekka van het kapitaal.
+ De stakeholders en activisten: de 'luizen in de pels'.
+ Fortis en de kredietcrisis: kroniek van een aangekondigd bankroet.
Piet Depuydt
Piet Depuydt is financieel redacteur bij de Nederlandse kranten NRC Handelsblad en nrc.next. Voorheen was hij hoofdredacteur en senior writer van het Vlaamse businessnieuwsmagazine Trends.
Internet en Journalistiek - Karel Platteau
Hoe vind je uw informatie sneller met Google? Wat kan je allemaal met RSS en waarom zou je het gebruiken? Hoe kan je de betrouwbaarheid van websites checken? Hoe kan je makkelijk gouden info vinden zoals video’s, telefoonnummers, statistieken, …
In deze workshop leer je internettechnologie toepassen in research en bij publicatie. Je leert professioneel bloggen, gaat aan de slag met RSS-feeds en wordt Wikiwijs. Ook nieuwere communicatiekanalen komen aan bod, zoals Twitter, podcasten, sociale netwerken. Je leert eveneens handig omgaan met naslagwerken, taalwebsites en vertaalsites.
Onderzoeksjournalistiek in Vlaanderen - Tom Cochez
Graven in het VRT archief - Brecht Declercq
Het VRT-archief bevat radio- en televisie-uitzendingen sinds 1930, resp. 1953. Het is veruit het grootste audiovisueel archief van België en vertegenwoordigt zo’n 60% van alle audiovisueel erfgoed in Vlaanderen. Het is daardoor een onmisbare bron voor iedereen die journalistiek werk een historische invalshoek meegeeft.
Maar hoe geraak je in het VRT-archief en hoe haal je eruit wat erin zit? Wat zit er trouwens in, en wat niet? En hoe zit het in het buitenland? We geven praktische tips en werken enkele zoekvragen uit. En nu we toch bezig zijn: hoe zitten de grote audiovisuele archieven vandaag in elkaar?
Audiovisuele content bevat geen tekst, terwijl het toch daarop is dat zoekmachines zoeken. Als audio of video in het digitale tijdperk zichtbaar en vindbaar wil zijn, moeten er metadata aan hangen. Die metadata zijn de core business van het archief. Geen wonder dat het archief vandaag de constante mediastroom (Media Asset Management) beheert die van de journalist door de redacties naar het publiek vloeit. Archivarissen zijn dus een belangrijke partner van de journalist in het vindbaar maken van zijn stuk, op alle platformen waar de media gepubliceerd wordt. Samenwerking met archivarissen geeft de journalist de unieke kans om de vindbaarheid van zijn stuk zelf te verhogen.
Brecht Declercq is Media Manager in het VRT-archief. Hij werkte als archivaris en archiefonderzoeker en helpt nog dagelijks journalisten in hun speurtocht. Hij speelt een actieve rol in de Media Management Commission van FIAT (Fédération Internationale des Archives de Télévision) en de Broadcast Section van IASA (International Association of Sound and Audiovisual Archives). Bij VRT, in Vlaanderen en in Europa denkt hij met soms scherpe stellingnamen mee aan de audiovisuele media-archieven van de toekomst.
Aanbevolen literatuur:
DECLERCQ, B. De digitale ontsluiting van audiovisueel erfgoed: ontwikkelingen en toekomstperspectieven. In: DE NIL, B. en WALTERUS, J. (eds.) Erfgoed2.0: nieuwe perspectieven voor digitaal erfgoed. Brussel: Pharo Publishing, 2009
(http://www.faronet.be/files/bijlagen/e-documenten/Erfgoed2.0_declercq_159_174.pdf)
